Het nachtboek van Alexander: ‘Houd ritme in beweging, voeding en rust.’

Inmiddels zit Alexander aan het einde van zijn 5^e jaar als arts in opleiding tot specialist (AIOS) cardiologie. ‘Ik doe al nachtdiensten sinds ik ooit begon met werken in de zorg in 2015.’

Nachtdienst als onderdeel van een leerschool

‘Nachtdiensten heb ik altijd lastig gevonden. Filosofie helpt me daar anders naar te kijken. Wat je overkomt heeft geen vaste lading, je bepaalt zelf hoe je ermee omgaat. Alles wat weerstand oproept, kan juist groei brengen. Tijdens de nachtdienst is er die wisselwerking van rust en actie, iets wat ik tegelijk onrustig én boeiend vind. Met de jaren wordt het niet per se makkelijker, maar ik heb wel geleerd hoe ik er beter mee om kan gaan. Zoals Epictetus schreef: ‘De collegezaal van de filosoof is een ziekenhuis: je behoort er niet vandaan te lopen met plezier, maar met ongemak, want uit dat ongemak komt groei.’’

Het nachtdienstritme

‘Ik neem jullie mee in een klein dienstblok van afgelopen zomer; het betreft drie diensten in het weekend, van vrijdag tot en met maandag. Ik begin iedere dienst om 23.00 uur en ga om 9.00 uur weer met de auto naar huis. Dat duurt ongeveer 25 minuten en meestal lig ik dan na de nachtdienst om 10.00 uur in mijn bed. Ik bivakkeer tijdelijk bij mijn ouders, mijn vriendin woont verder weg. Zij hebben er niet echt last van wanneer ik nachtdiensten draai – behalve dan dat ik na de diensten weer even moet landen op de wereld. Mijn vriendin en ik hebben geen kinderen en ook geen huisdieren. Dat houdt het allemaal overzichtelijk.’

‘Ik heb de Goedenachtapp tijdens dit nachtdienstblok voor het eerst gebruikt, en ik moet zeggen dat het je goed helpt ritme te houden; zowel voor voeding als rust. Maar ook geeft de app je nuttige tips over hoe je je ritme zou kunnen optimaliseren en wat handige recepten zijn. Ik denk dat dat ook de kern is van fit de nacht door: zoveel mogelijk ritme houden in beweging, voeding en rust.’

Vrijdagnacht op zaterdag – een fijne opstart van het nachtdienstblok

‘Het fijne van de vrijdag is dat het een vrije dag is en ik overdag vrij weinig verplichtingen heb. Ik check dan bij mezelf in waar ik op dat moment behoefte aan heb – vaak is dat een balans tussen activiteit en rust – en ik kies dan meestal voor een rondje hardlopen in de ochtend, een gezond ontbijt met veel fruit en vezels met niet teveel koffie. De middag vul ik naar behoefte verder in. Bijvoorbeeld met muziek luisteren, golf, een klein dutje, en boodschappen doen. Ik kies bewust niet voor veel sociale contacten gedurende de dag omdat ik in een rustige modus naar werk wil; de nachten kunnen erg onrustig en onvoorspelbaar zijn.’

‘Als voorbereiding voor de nachtdienst haal ik altijd eiwitrijke salades, kwark en een sapje voor de ochtend als ontbijt. Een snack is de ene keer nootjes, de andere keer een zakje chips. En ik zorg altijd voor een volle fles water (1L) waarvan ik er twee per nacht drink. De dienst begint om 23.00 uur met een korte overdracht van mijn avonddienst collega. Aan het begin van de dienst neem ik een kopje koffie, maar daarna niet meer. Meer koffie maakt me namelijk onrustig/gejaagd.’

‘Het verschilt per dienst of er direct iets te doen is; soms moet ik direct naar een eerste hulp-patiënt, soms start de dienst rustiger. Bij het begin maak ik altijd een rondje langs de verpleging om te zien of er ergens problemen zijn. Nadien is m’n dienst in principe begonnen.’

‘De eerste nachtdienst is rustig. Op enkele boezem ritmestoornissen bij opgenomen patiënten na (dit is snel opgelost met medicatie), is er niet veel loos. De aanwezige patiënten op de eerste harthulp of SEH zijn er niet voor het specialisme cardiologie en daardoor kan ik zowaar tussen 3.00 en 7.00 uur een aantal uren slapen. Dit is vrij uniek – het kan soms nogal spoken. Ik kies dit tijdstip uit om niet geheel uit mijn ritme te raken; zo blijf ik toch een nachtritme houden en krijg ik wat rust. Dit is natuurlijk een gok; soms word je gelijk gebeld als je net ligt, dus alles wat lukt qua slaap is mooi meegenomen.’

‘Vlak voor m’n ochtendoverdracht maak ik nog een hartecho van een opgenomen patiënt om mijn collega’s overdag wat ruimte te geven in de dagelijkse zorg. Na de overdracht ben ik om 9.30 uur thuis, ontbijt ik even met mijn ouders en ga ik mijn bed in. Slaap na de eerste nachtdienst is vaak prima; doordat ik het nachtritme heb aangehouden val ik snel in slaap in de ochtend.’

Zaterdagnacht op zondag – een drukke nacht

‘Na ruim 6,5 uur slaap sta ik om 16.00 uur naast mijn bed om maar even een stuk te gaan wandelen. Ik kies er vaak voor om direct actief te zijn om mijn lichaam wakker te maken, zonder koffie, maar wel met genoeg water. Daarna drink ik even wat met mijn ouders en sluit ik bij het avondeten aan. Dit doe ik volgens mijn normale ritme, ondanks dat het pas de eerste maaltijd van de dag is. Bij mij helpt het om wakker te worden. Voordat mijn dienst begint bel ik nog met mijn vriendin en kijk ik een serie of een film tot het tijd is om naar het LUMC te gaan voor mijn tweede nachtdienst.’

‘Deze dienst is wat drukker; rond 02.00 uur blijkt een acute patiënt op de eerste hulp een hartinfarct te hebben en een patiënt op de intensive care heeft wat problemen met lage bloeddruk na een bypass operatie. Ik bel de interventie-cardioloog en zijn team wakker om de patiënt met het hartinfarct te behandelen. Gelukkig is de patiënt vroegtijdig naar het ziekenhuis gekomen en valt het mee. Tussen de administratie door heb ik ook al even met de intensive care gebeld om wat adviezen te geven voordat ik hun kant op kom. Ik blijk niet acuut nodig te zijn dus dat scheelt. Die patiënt blijkt met de juiste medicatie behandeld te kunnen worden.’

‘Om 05.00 uur ga ik nog even langs bij de patiënt met het hartinfarct, maar ik een praatje met de verpleging en eet ik wat van mijn meegebrachte maaltijden. Tussen 04.00 uur en 07.00 uur zijn voor mij de ‘zwaarste’ uurtjes om wakker te blijven maar met genoeg beweging, water en juiste voeding is het te overzien. Gelukkig maakt de afstand tussen de afdelingen dat ik genoeg kan bewegen. Na een korte overdracht van de opgenomen patiënt met het hartinfarct, kan ik rond kwart voor negen al richting huis en stap ik om 10.00 uur in mijn bed.’

Zondagnacht op maandag – geen tijd voor slaap in de nacht

‘Na een drukke nachtdienst slaap ik vaak slechter en dat is deze keer ook het geval. Afgelopen nacht had ik alleen een paar korte hazenslaapjes. Om 17.00 uur besluit ik er toch maar uit te gaan en te sporten; dat doet altijd goed. Aansluitend eet ik wat om wakker te worden en een kleine powernap van ongeveer 40 minuten vlak voor werk begint helpt ook.’

‘Mijn nachtdienstblok zit er bijna op. De laatste nacht is onrustig, met nog wat opnames en een paar spoedgevallen tussendoor. Rond de vroege ochtend bereid ik de overdracht voor, eet wat kwark en fruit als ontbijt en voel langzaam de vermoeidheid opkomen. Om 08.15 uur draag ik het weekendwerk over en niet veel later zit mijn dienst erop. Thuis slaap ik tot het middaguur en probeer daarna mijn gewone ritme weer te vinden – altijd een merkwaardige overgang van nacht naar dag, van adrenaline naar rust.’

Goedenachtapp

De Goedenachtapp is een gratis app waarin medewerkers van (academische) ziekenhuizen tips en informatie vinden om zo goed mogelijk hun nachtdienst door te komen. Dat medewerkers fit hun nachtdienst kunnen draaien, draagt zowel bij aan hun eigen duurzame inzetbaarheid als aan de kwaliteit van de zorg die geleverd wordt. SoFoKleS heeft de app ontwikkeld samen met de Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen (StAZ).

De Goedenachtapp is geschikt voor de besturingssystemen iOS en Android en is gratis te downloaden in de Apple App Store en op Google Play.